Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), jeopolitik gelişmelerin dış ticaret üzerindeki etkilerini ele alan bir analiz yayımladı. Analiz, TCMB Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü’nden Kıdemli Ekonomist Yasemin Barlas ile Yapısal Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü’nden Başuzman Şebnem Oğuz tarafından hazırlandı ve Merkezin Güncesi blogunda paylaşıldı.
Analizde, jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları ve küresel tedarik zincirleri aracılığıyla dış ticaret dengesine baskı yapabileceği ifade edildi. 2026 Şubat ayında başlayan ABD/İsrail-İran Savaşı’nın etkisiyle Türkiye’nin dış ticaret görünümünün zayıflaması bekleniyordu. Ancak ikinci çeyrek verileri, enerji ithalatındaki artışa rağmen ihracatın güçlü seyrini sürdürdüğünü gösterdi ve dış ticaret dengesinin iyileştiği belirtildi.
Savaşın enerji piyasalarındaki etkileri analizde vurgulandı. İkinci çeyrek verilerine göre, Brent petrol fiyatları yıllık bazda %55,2, doğalgaz fiyatları ise %28,2 artış gösterdi. Bu artışa paralel olarak, takvim etkilerinden arındırılmış enerji ithalatının yıllık %32,4 yükseldiği kaydedildi. Ancak, enerji fiyatlarındaki normalleşmenin, enerji ithalatındaki artışların yavaşlayabileceğine işaret ettiği de ifade edildi.
Enerji fiyatlarının dış dengeyi belirlemedeki rolü ise daha karmaşık bir görünüm sergiliyor. Enerji fiyatlarının yükselişi ile net enerji ithalatı arasında güçlü bir ilişki bulunmasına rağmen, cari işlemler dengesinin birçok faktörden etkilendiği vurgulandı. 2022’deki Rusya-Ukrayna Savaşı’nda enerji maliyetlerinin dış denge üzerindeki etkisi belirginken, mevcut dönemde farklı bir tablo ortaya çıkmış durumda.
İkinci çeyrekte, enerji ithalatındaki olumsuz görünüme rağmen ihracat güçlü bir artış gösterdi. Mart ayında Orta Doğu ülkelerine yapılan ihracatta yaşanan düşüşün ardından, ikinci çeyrekte bölgeye yönelik ihracatta bir toparlanma yaşandı. Küresel tedarik zincirlerindeki yeniden yönlenmelerin bu artışta rol oynadığı belirtildi.
Ayrıca, savunma sanayisinin ihracata sağladığı destek de dikkat çekti. Savunma sanayisinde yapılan yatırımların, yüksek katma değerli üretimin ihracata katkısını artırdığı ifade edildi. Son dört yılda bu sektörün toplam ihracattaki payı %4’e ulaştı.
Sonuç olarak, enerji fiyatlarındaki artışın dış ticaret dengesi üzerindeki olumsuz etkisi, ihracattaki güçlü seyir sayesinde dengelendi. İç talepteki zayıf görünüm ise ithalat kompozisyonunu değiştirerek dış ticaret dengesindeki iyileşmeye katkıda bulundu. Jeopolitik risklerin azalmasıyla enerji fiyatlarındaki normalleşme sürecinin, cari açık üzerindeki yukarı yönlü riskleri azalttığı değerlendiriliyor.
